ဝၼ်းထိ 4/6/2026
ၶႄႇလႄႈရတ်ႊသျႃႊ ၶႅင်ႇၵၼ်ဢဝ်ႁႄႈ ထင်ႊသထၼ်ႊ (Tungsten) ႁိမ်းႁွမ်းလွႆၶီႈလဵၵ်း လွႆဢၼ်သုင်သုတ်း ၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းမိူင်းတူၼ်
ၶွမ်ႊပၼီႊၶႄႇဢၼ်ၼိုင်ႈ ႁူမ်ႈမိုဝ်းၸွမ်းသိုၵ်းဝ (UWSA) သေတႄႇၶုတ်းႁႄႈ ထင်ႊသထၼ်ႊ/ ဝူပ်ႊ ၾရၢမ်ႊ (Tungsten/Wolfram) ၵႂၢင်ႈၶႂၢင်တၢင်းၸၢၼ်းလွႆၶီႈလဵၵ်း လွႆဢၼ်သုင်သုတ်းၼႂ်း ၸႄႈဝဵင်းမိူင်း တူၼ်၊ ၶွမ်ႊပၼီႊ ရတ်ႊသျႃႊ သမ်ႉႁူမ်ႈၵၼ်တင်း ၸဝ်ႈၼႃႈတီႈၼႄႇပျီႇတေႃႇသေ တေတႄႇၶုတ်းႁႃ ႁႄႈ ထင်ႊသထၼ်ႊ (Tungsten /Wolfram) ၸွမ်းတၢပ်ႈသၼ်လွႆၶီႈလဵၵ်း ၼႃႈတၢင်းႁွင်ႇ ဢၼ်ယူႇ ႁၢင်ႇ ၵႆ လႅၼ်လိၼ်ထႆးမွၵ်ႈ 20 ၵီႊလူဝ်ႊမႄႊတိူဝ်ႊ။
လွႆၶီႈလဵၵ်းၼႆႉပဵၼ်လွႆဢၼ်သုင်သုတ်း ၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းမိူင်းတူၼ် တၢင်းသုင် 1,970 မႄႊတိူဝ်ႊ (6,463 ထတ်း) သုင်ၼိူဝ်ၼမ်ႉပၢင်ႇလၢႆႇ။
ထၢင်မိူင်ႁႄႈ ထင်ႊသထၼ်ႊမႂ်ႇၶွင်ၶႄႇ ႁဵတ်းႁႂ်ႈတုမ်ႉတိူဝ်ႉပၢႆးယူႇလီလႄႈၵၢၼ်ႁႃၵိၼ် လဵင်ႉတွင်ႉ ၵူၼ်းၼႂ်း ပိုၼ်ႉတီႈ
ထၢင်မိူင်ႁႄႈထင်ႊသထၼ်ႊမႂ်ႇၶွင်ၶႄႇဢၼ်ၵႂၢင်ႈယႂ်ႇသေ မီးဝႆႉၼႂ်းဢိူင်ႇမိူင်းၵျွတ်ႈၼၼ်ႉ တႄႇၶုတ်း ႁဵတ်း ၼႂ်းလိူၼ် ၾႄႊၾေႃႊဝႃႊရီႊ 2026 သေ သမ်ႉပေႃးႁဵတ်းႁႂ်ႈတုမ်ႉတိူဝ်ႉပၢႆးယူႇလီ လႄႈၵၢၼ်ၽုၵ်ႇ သွမ်ႈ ၵၢၼ်ႁႃလဵင်ႉတွင်ႉ ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းယူႇတွၼ်ႈတၢင်းတႂ်ႈထၢင်မိူင်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
လွင်ႈႁၢင်ႈႁႅၼ်းတေၶုတ်းႁႄႈၼႆႉ ၵူၼ်းၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈၶဝ်လႆႈႁပ်ႉႁူႉၼႂ်းပီ 2022 ၽွင်းၸဝ်ႈၼႃႈတီႈ (engineers) ၶႄႇၶဝ် ၵႂႃႇလူင်းထတ်းႁႃၶေႃႈမုၼ်းၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈ။ မိူဝ်ႈပီ 2023 လႄႈ 2024 ၼၼ်ႉလႆႈ တႄႇ ႁဵတ်း တၢင်းလႄႈ ၸူင်ပိုင်ႈႁူးလိၼ်။ ၽွင်းပီ 2025 လႆႈတႄႇၶိုင်ႁဵတ်းသၢင်ႈဢွင်ႈၶိုင်ဢဝ် ႁႄႈတီႈ ၸၼ်ႉ တႅမ်ႇ မီးတၢင်းသုင် 3 ၵီႊ လူဝ်ႊမႄႊတိူဝ်ႊလႄႈ ၽၢႆဢၢင်ႇၵဵပ်းၼမ်ႉ ၼိူဝ်ၼမ်ႉၽၵ်းၵုတ်ႇၵေႃႈ ယဝ်ႉ တူဝ်ႈ။
ၶိူင်ႈၸၢၵ်ႈ ၶိူင်ႈမႆႉၶိူင်ႈမိုဝ်းတႃႇၶုတ်းၼၼ်ႉ တေႃႉတၢင်ႇႁိူဝ်းတီႈမိူင်းၶႄႇမႃးၸွမ်းမႄႈၼမ်ႉၶွင် ထိုင်တႃႈႁိူဝ်း ဝၢၼ်ႈပုင်ႇ ဢၼ်မီးတၢင်းဢွၵ်ႇတႃႈၶီႈလဵၵ်းသေဝၢႆးၼၼ်ႉၶိုၼ်းတေႃႉတၢင်ႇၶိုၼ်ႈ ရူတ်ႉ/ၵႃးလတ်း ဝၢၼ်ႈပုင်ႇၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းမိူင်းသၢတ်ႇလႄႈ ထုင်ႉဢိူင်ႇၼႃးၵွင်းမူးၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းမိူင်းတူၼ်ၵႂႃႇၸူးထၢင်မိူင်မိူင်းၵျွတ်ႈ။ တႃႈႁိူဝ်းဝၢၼ်ႈပုင်ႇၼႆႉ ပဵၼ်ၽၵ်းတူဢွင်ႈၵဵပ်းၶွၼ်ႇၵူႈမိူင်းမိူင်း ၶွင်မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်မၢၼ်ႈ ဢၼ် လမ်ႇလွင်ႈဢၼ်ၼိုင်ႈၼိူဝ်မႄႈၼမ်ႉၶွင်ယူႇတေႃႇၼႃႈၸႄႈတွၼ်ႈပေႃႇၵႅဝ်ႈ ၸိုင်ႈမိူင်းလၢဝ်းသေ ယူႇ ႁိမ်းၸမ်ပိုၼ်ႉတီႈပၢႆးမၢၵ်ႈမီးၶိုၵ်ႉတွၼ်းထုင်ႉသၢမ်ၸဵင်ႇၶမ်း။
မီးၵူၼ်းႁဵတ်းၵၢၼ်ၶွမ်ႊပၼီႊ ၶုတ်းမိူင်ၸိူဝ်းပဵၼ်ၶႄႇမွၵ်ႈ 100 ၵေႃႉ–ၵမ်ႈၼမ်ပဵၼ်ၽူႈၸတ်းၵၢၼ်လႄႈ ၽၢႆႇတၢင်းမေႃၶိူင်ႈၸၢၵ်ႈသေ တႃႇထႅင်ႈမွၵ်ႈ 250 ၵေႃႉပဵၼ်တႆးလႄႈမၢၼ်ႈမွၵ်ႈ 9 ၵေႃႉ။ ငိုၼ်းလိူၼ်ၵူၼ်း ႁဵတ်းၵၢၼ်ၼိုင်ႈၵေႃႉလႆႈ 300,000 – 500,000 ၵျၢပ်ႈငိုၼ်းမၢၼ်ႈတေႃႇလိူၼ်။ ၵူၼ်းႁဵတ်းႁေႃႈ/ၶပ်းရူတ်ႉ ထုၺ်ႇ/ၶုတ်း (Backhoe) သမ်ႉလႆႈ 100-300 ဝၢတ်ႇငိုၼ်းထႆးတေႃႇၼိုင်ႈၸူဝ်ႈမူင်းလႄႈ ၵူၼ်းႁဵတ်းၵၢၼ် ၶုတ်း တႂ်ႈလိၼ်သမ်ႉလႆႈ 200-400 ဝၢတ်ႇငိုၼ်းထႆးတေႃႇၼိုင်ႈလမ်း ၵွၼ်ႈႁိၼ် ဢၼ်ၵဵပ်းမႃးၼႂ်းပိုင်ႈႁူး လိၼ်ၼၼ်ႉ။
ၵွၼ်ႈႁိၼ် ဢၼ်ပႃးၸွမ်းႁႄႈ ထင်ႊသထၼ်ႊ ၼၼ်ႉဢဝ်မႃးၶိုတ်ႈလႅဝ်ယဝ်ႉ ၶိုၼ်းဢဝ်ထၢတ်ႈ (ၶႅမ်ႊ မိၵ်ႊၶိူဝ်ႊ) ၸႅၵ်ႇယၢႆႈဢဝ်ပဵၼ်ၽွင်ႁႄႈထင်ႊသထၼ်ႊ တီႈဢွင်ႈမိူင်ထၢင်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၽွင်ႁႄႈၼၼ်ႉ ၶိုၼ်းဢဝ်သႂ်ႇၼႂ်းထူင်သေ သိုပ်ႇတေႃႉသူင်ႇၸွမ်းရူတ်ႉ/ၵႃးသူင်ႇၸူးမိူင်းၶႄႇ။
ႁႄႈထင်ႊသထၼ်ႊ ၼႆႉတႄႇတေႃႉဢဝ်တီႈမိူင်ၶုတ်းႁႄႈၵႂႃႇမိူင်းၶႄႇ ဝၢႆးပီမႂ်ႇၶႄႇၼႂ်းလိူၼ်ၾႄႊၾေႃႊ ဝႃႊရီႊပီၼႆႉ။ ရူတ်ႉ/ၵႃး 12 လေႃႉတေႃႉတၢင်ႇ- ၵမ်ႈၼမ်ၼိုင်ႈပွၵ်ႈလႂ်မွၵ်ႈ 5 လမ်းရူတ်ႉၼႆႉ တေႃႉတၢင်ႇ ၵႂႃႇၸူး လႅၼ်လိၼ်ၶႄႇတီႈမိူင်းလႃး၊ လုၵ်ႉတၢင်းတႃႈၶီႈလဵၵ်း-မိူင်းၽျၢၵ်ႈ ၼႃႈတီႈသိုၵ်းမၢၼ်ႈၵုမ်းၵမ် ၼႆႉ ၵႂႃႇ။
ၽွင်းတိုၵ်ႉဢဝ်ႁႄႈထင်ႊသထၼ်ႊ ပဵၼ်ပိူင်လူင်မၼ်းယူႇၼၼ်ႉ ၵူၼ်းမိူင်းၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈၶဝ်လႆႈငိၼ်းဝႃႈ ယင်းႁၼ်ပႃးၶမ်းလႄႈ ၸိုၼ်းထႅင်ႈတီႈဢွင်ႈတီႈၼၼ်ႉၼႆယဝ်ႉ။
ထၢင်မိူင်ႁႄႈၼႆႉယူႇတၢင်းၼႃႈၸဵင်ႇၸၢၼ်း လွႆၶီႈလဵၵ်း၊ ၸဵင်ႇႁွင်ႇဝၼ်းဢွၵ်ႇ ဝၢၼ်ႈမိူင်းၵျွတ်ႈ တေ ယၢၼ်ၵၼ် 6 ၵီႊလူဝ်ႊမႄႊတိူဝ်ႊ။ ဝၢၼ်ႈဢၼ်ယူႇၸမ်မိူင်ႁႄႈသေပိူၼ်ႈပဵၼ်ဝၢၼ်ႈဝ ဢၼ်ၸွမ်း သၢႆ ၼမ်ႉၽၵ်းၵုတ်ႇ၊ ယူႇဢွင်ႈတႅမ်ႇသုတ်းမွၵ်ႈ 1 ၵီႊလူဝ်ႊမႄႊတိူဝ်ႊ ပဵၼ်ဢွင်ႈဢၼ်ၶွပ်ႇလႅၼ် ၵၢၼ်ၶုတ်း ႁႄႈမႃးသုတ်း၊ ၵွပ်ႈ ၼၼ်လႄႈလႆႈၺႃးလွင်ႈတုမ်ႉတိူဝ်ႉ ယွၼ်ႉမိူင်ႁႄႈၼၼ်ႉႁၢဝ်ႉႁႅင်း။ တင်ႈတႄႇပီ 2025 မႃး ၵူၼ်းမိူင်း ၼႂ်း ပိုၼ်ႉတီႈလၢတ်ႈဝႃႈ ပေႃးလုၵ်ႈဢွၼ်ႇၼႂ်းဝၢၼ်ႈဝ ၵႂႃႇလဵၼ်ႈၼမ်ႉၵုတ်ႇၸိုင် ၸပ်း တၢင်းပဵၼ် ၽိဝ်ၼိူဝ်ႉ ၼင် ၶူမ်းၵၢႆးၼႆယဝ်ႉ။
ဝၢႆးၶၢဝ်းၾူၼ်ၼႂ်းပီ 2025 ယဝ်ႉ မီးၵွင်ၶီႈလိၼ်ၶီႈသၢႆးဢၼ်မႃးၸွမ်းၼမ်ႉၼၼ်ႉ ၵႂႃႇထူမ်သႂ်ႇၸွမ်း တူင်ႈ ၼႃး ၸွမ်းတီႈၶူင်ႈတီႈယၢၼ်း ႁၢင်သၢႆၼမ်ႉၵုတ်ႇ ႁိမ်းမိူင်းၵျွတ်ႈ သေ ႁဵတ်းႁႂ်ႈဢမ်ႇၸၢင်ႈၽုၵ်ႇသွမ်ႈ သင် လႆႈၶိုၼ်းယဝ်ႉ။
ၼမ်ႉၽၵ်းၵုတ်ႇၼႆႉ ၵႂႃႇၶွႆႈၸူးၼမ်ႉၵျွတ်ႈဢၼ်လႆၵႂႃႇတၢင်းႁွင်ႇ/ၼိူဝ်သေၶဝ်ႈၸူးမႄႈၼမ်ႉၶူင်း။ မိူဝ်ႈ လဵဝ် ၵွပ်ႈဝႃႈမီးၵၢၼ်ၶုတ်းႁႄႈၼႆႉယူႇလႄႈ လႆႈမႆႈၸႂ်ယွၼ်ႉတေႁဵတ်းႁႂ်ႈၼမ်ႉၶုၼ်ႇဢူၼ် ပဵၼ်ၵွင်ႉ ပဵၼ် ယၢင်– ဢမ်ႇၵမ်ႉၵွႆး ၵွင်ႉထၢတ်ႈယွၼ်ႉၶုတ်းလိၼ်ဢမ်ႇၼၼ် ၵွင်ႉထၢတ်ႈ ၶႅမ်ႊမိၵ်ႊၶိူဝ်ႊ တီႈဢၼ်ၶိုင် ဢဝ်ႁႄႈ ၼၼ်ႉ တေတုမ်ႉတိူဝ်ႉၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းယူႇသဝ်းၸွမ်းၼမ်ႉၵုတ်ႇလႄႈၼမ်ႉၵျွတ်ႈၼၼ်ႉၵူၺ်း ယင်းတုမ်ႉတိူဝ်ႉ ပႃးၵူၼ်းၸိူဝ်းပိုင်ႈဢိင်ယူႇသဝ်းၸွမ်းသၢႆမႄႈၼမ်ႉၶူင်းထႅင်ႈ။
ႁႄႈထင်ႊသထၼ်ႊ (ဝူပ်ႊၾရၢမ်ႊ- မိၵ်ႈမၢႆထၢတ်ႈပဵၼ် = W) ၼႆႉပဵၼ်ႁႄႈၶိုၵ်ႉၶမ်ႇလမ်ႇလွင်ႈဢၼ်လူၵ်ႈ (ၵမ်ႇၽႃႇ) လူဝ်ႇ ယွၼ်ႉဝႃႈ မၼ်းပဵၼ်ႁႄႈဢၼ်ၶႅင်ႁႅင်းလႄႈၼႅၼ်ႈၼႃ သမ်ႉမီးႁႅင်းၸိူမ်ႈလႆႈလီ သေ ပိူၼ်ႈ သုတ်းၼႂ်းႁႄႈတင်းလၢႆ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ႁႄႈဢၼ်ၼႆႉ ဢဝ်ၸႂ်ႉတိုဝ်းၼႂ်းၶိူင်ႈၵၢၼ်မိၼ်၊ ၶိူင်ႈၾႆးၾႃႉ၊ ၶိူင်ႈ ၵွင်ႈၵၢင်ႇ (ၾၢႆႇႁႄႉၵင်ႈ) လႄႈ ၵၢၼ်ၶုတ်း မိူင်ႁႄႈ၊ ဢမ်ႇဝႃႈတေပဵၼ်မၼ်းၶေႃၶေႃ ႁိုဝ် ဢမ်ႇၼၼ် ဢဝ် ႁူမ်ႈၸႂ်ႉလေႃးၵၼ် မိူၼ်ထၢတ်ႈ ထင်ႊသ ထၼ်ႊ ၶႃႊပၢႆႊ (Tungsten carbide)။
ၼႂ်းလူၵ်ႈ (ၵမ်ႇၽႃႇ) မိူဝ်ႈလဵဝ် ၵၢၼ်ၶိုင်ႁဵတ်းဢွၵ်ႇႁႄႈထင်ႊသထၼ်ႊၼႆႉ ၶႄႇၵုမ်းၵမ်ၼမ်ႉသေပိူၼ်ႈ ဝႆႉ တင်းမူတ်း။ မိူဝ်ႈပီ 2025 ၼၼ်ႉၼႂ်းမိူင်းၶႄႇ မီးၵၢၼ်ၶိုင်ႁဵတ်းဢွၵ်ႇႁႄႈထင်ႊသထၼ်ႊ 67,000 တၼ်ႊ၊ လႆႈဝႃႈ ၼႂ်းႁူဝ်ၼပ်ႉ လွင်ႈၶိုင်ႁဵတ်းဢွၵ်ႇႁႄႈထင်ႊသထၼ်ႊ ႁူဝ်ပီၼၼ်ႉၶႄႇၵုမ်းၵမ်ဝႆႉႁိမ်း 80% တင်း လူၵ်ႈယဝ်ႉ။
ပေႃးဢဝ်ၼႂ်းပိုၼ်းဝႃႈ ဢွင်ႈတီႈငဝ်ႈငႃႇထၢင်မိူင် ထင်ႊသထၼ်ႊၼႂ်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်မၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်တီႈ မေႃႇၶျီး ၼႂ်းမိူင်းယၢင်းလႅင်-ထိုင်မိူဝ်ႈလဵဝ်ၵေႃႈယင်းတိုၵ်ႉၶုတ်းဢဝ်ႁႄႈမၼ်းယူႇ။ ၼႂ်းမိူင်းတႆးတႄႉ သၢႆမၢႆ တၢင်း ၵၢၼ် ဢၼ်ၸဝ်ႈၼႃႈတီႈမၢၼ်ႈၶဝ်ယၢမ်ႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇပၼ်ၶႂၢင်ႉၶုတ်း မိူဝ်ႈလိူၼ် ၼူဝ်ႊဝႅမ်ႊ ပိူဝ်ႊ 2021 ၼၼ်ႉ ပႃးဝႆႉဝႃႈ ဢၼ်ပၼ်ၶႂၢင်ႉၶုတ်းႁႄႈသွတ်ႈ-ထင်ႊသထၼ်ႊ (tin-tungsten) မီးၼႂ်းၸႄႈ ဝဵင်း ၽၢႆၶုၼ်၊ ယႂႃႇ ငၢၼ်ႇ လႄႈ မိူင်းတူၼ်။ ၵူၺ်းၵႃႈဢၼ်ပၼ်ၶႂၢင်ႉၶုတ်းၼႂ်းမိူင်းတူၼ်ၼၼ်ႉ ဢမ်ႇၸႂ်ႈ ၼႂ်း ပိုၼ်ႉတီႈ မိူင်းၵျွတ်ႈ – သမ်ႉပဵၼ်ၼႂ်းဢိူင်ႇမိူင်းၵၢင် ဢၼ်မီးတၢင်းႁွင်ႇၸႄႈဝဵင်း တီႈၶွမ်ႊပၼီႊ ပျီႉၽဵဝ်းၵျူၺ်ႇလႆႈၶႂၢင်ႉ ၶုတ်း တင်းသၢမ် 49.5 ဢေႊၵႃႊတင်ႈတႄႇလိူၼ်ၼူဝ်ႊဝႅမ်ႊပိူဝ်ႊ 2018 ထိုင် လိူၼ်မေႇ 2019။ ဢၼ်ပၼ်ၶႂၢင်ႉ ၶုတ်းႁႄႈသွတ်ႈ-ထင်ႊသထၼ်ႊ (tin-tungsten) ၼႂ်းမိူင်းတႆးၼၼ်ႉ တင်းသဵင်ႈ ပဵၼ်ၶွမ်ႊပၼီႊ ၼႂ်းမိူင်း ၵူၺ်း။ ၵူၺ်းၵႃႈ ၼႂ်းၽိုၼ်ၶႂၢင်ႉၶူၼ်ႉႁႃၶေႃႈမုၼ်း (ၸႂ်ႉတိုဝ်းလႆႈ တင်ႈတႄႇလိူၼ် ၻီႊသိမ်ႊပိူဝ်ႊ 2017 ထိုင် ၻီႊ သိမ်ႊပိူဝ်ႊ 2021) ၼၼ်ႉဢွၵ်ႇပၼ်ၶႂၢင်ႉ ႁႂ်ႈၶွမ်ႊ ပၼီႊလူင်ပွင်ၸိုင်ႈၶႄႇ (China’s state-owned Southern Nonferrous Metal Company) ပိူဝ်ႈတႃႇ ၶူၼ်ႉသွၵ်ႈႁႃႁႄႈ သွတ်ႈ-ထင်ႊသထၼ်ႊ (tin-tungsten) ၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈတၢင်းၸၢၼ်းတီးၵျဵၵ်ႉ ၸႄႈဝဵင်းၽၢႆ ၶုၼ် တႃႇ 2,488 ဢေႊၵႃႊ။
ၼႂ်းသၢႆမၢႆပၼ်ၶႂၢင်ႉၶုတ်းၶွင်ၸဝ်ႈၼႃႈတီႈမၢၼ်ႈ ၼၼ်ႉဢမ်ႇပႃးထၢင်မိူင်ႁႄႈ သွတ်ႈ-ထင်ႊသထၼ်ႊ (tin-tungsten) တီႈမၢၼ်ႈမေႃႇ ၼႃႈတီႈသိုၵ်းဝ UWSA ၵုမ်းၵမ်တၢင်းႁွင်ႇ (ၼႃႈတၢင်းဢွၵ်ႇၼမ်ႉၶူင်း ႁၢင်ႇ ၵႆၵၼ် မွၵ်ႈ 10 ၵီႊလူဝ်ႊမႄႊတိူဝ်ႊ) ၵွပ်ႈဝႃႈၼႃႈတီႈၸိူဝ်းၼႆႉ ဢမ်ႇယူႇပႃႈတႂ်ႈၵၢၼ်ၽွင်းငမ်း ၼေႇ ပျီႇ တေႃႇ။ ထၢင် မိူင်ႁႄႈ ၵႃႈၼႆႈ ၶုတ်းမႃး 15 ပီပၢႆယဝ်ႉ ၵမ်ႈၼမ်ၶုတ်းသွတ်ႈ (Tin) (မိၵ်ႈမၢႆထၢတ်ႈပဵၼ်= Sn) ဢၼ်သူင်ႇ ဢွၵ်ႇၸူးမိူင်းၶႄႇ။ မိူင်ႁႄႈသွတ်ႈ မၢၼ်ႈမေႃႇၼႆႉ ပဵၼ်လႅင်ႇသွတ်ႈလူၵ်ႈ (ၵမ်ႇၽႃႇ) သေ မိူဝ်ႈပီ 2023 ၼၼ်ႉ ယူၵ်ႉ ၸၼ်ႉမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်မၢၼ်ႈ ပဵၼ်ၸၼ်ႉထူၼ်ႈသွင် ဢၼ်ၶိုင်ႁဵတ်းဢွၵ်ႇသွတ်ႈ ၼမ်သုတ်းၼႂ်းလူၵ်ႈ၊ ၶိုင်ႁဵတ်း ဢွၵ်ႇသွတ်ႈ 45,000 မႅတ်ႊထရိၵ်ႊတၼ်ႊ။
မိူင်းၵျွတ်ႈၼႆႉ တိုၼ်းပဵၼ်ဝၢၼ်ႈတႆးႁူဝ်ၵူၼ်းမွၵ်ႈ 50၊ လီႉသူး လႄႈမီးပႃးႁူဝ်ႁိူၼ်းလႃးႁူႇ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢွၼ်ႇ ဝၢၼ်ႈၼိုင်ႈ၊ ၵမ်ႈၼမ် ႁဵတ်းၵၢၼ်ၽုၵ်ႇသွမ်ႈ ႁႆႈ ၼႃး၊ ငႃးလႄႈ ၽၵ်းမီႇႁေႃ/ၽိူၵ်ႇ။ မိူဝ်ႈပီ 1994 ၼၼ်ႉ သိုၵ်းမၢၼ်ႈႁုပ်ႈသိမ်းဢဝ်မိူင်းၵျွတ်ႈ ဢၼ်ယူႇပႃႈတႂ်ႈတပ်ႉသိုၵ်းမိူင်းတႆး (MTA) ၵုမ်းၵမ် ပၼ် သိုၵ်း ဝ UWSA တင်ႈတပ်ႉတီႈ ၼၼ်ႈ။ ၽွင်းပီ 1999-2001 ၵူၼ်းၶိူဝ်းဝ ႁူဝ်ၵူၼ်း 14,000 (ၼႂ်းႁူဝ်ၵူၼ်း ၶိူဝ်းဝ 126,000 ၸိူဝ်းၺႃးတဵၵ်းၶၢႆႉၼႂ်း ၼႃႈတီႈသိုၵ်းဝ UWSA ၵုမ်းၵမ်တၢင်းပွတ်းႁွင်ႇလူင်း ပၢႆႈတီႈယူႇ) ၺႃးတဵၵ်းၸႂ်ႉၶၢႆႉပၢႆႈ မႃးယူႇၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈ တၢင်းၸၢၼ်းမိူင်းတူၼ် ပႃးတင်းမိူင်းၵျွတ်ႈ။ လၢႆပိုၼ်ႉ တီႈၵႂၢင်ႈ ၶႂၢင် ၸွမ်းပၢၼ်းတၢပ်ႈ ႁူၺ်ႈလွႆဢၼ်လွမ်ႉႁွပ်ႈ မိူင်းၵျွတ်ႈၼၼ်ႉၵေႃႈ ၺႃးတီႇၽဵဝ်ႈ ပဵၼ်မႃးတႃႇ ၽုၵ်ႇ သွမ်ႈယၢင်တင် ၼၼ်ႉ ယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းၸႃႇတိ ၵိုၵ်းမိူင်းၵျွတ်ႈတႄႉဢွၼ်ၵၼ်ပၢႆႈၶဝ်ႈ ၼႂ်းမိူင်းထႆး။
ရတ်ႊသျႃႊ ႁၢင်ႈႁႅၼ်းတႃႇၶုတ်းႁႄႈထင်ႊသထၼ်ႊ တၢင်းႁွင်ႇလွႆၶီႈလဵၵ်း
မိူဝ်ႈၼႂ်းလိူၼ်မေႇ 2025 ၼၼ်ႉ ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈလၢတ်ႈဝႃႈ လႆႈႁၼ်ၵူၼ်းရတ်ႊသျႃႊ 3 ၵေႃႉမႃး လူင်းၵဵပ်းၶေႃႈမုၼ်းတႃႇႁႄႈ ၶူဝ်းတိုၼ်းသၽႃဝ ၸွမ်းတၢင်းႁွင်ႇတၢပ်ႈသၼ်လွႆၶီႈလဵၵ်း၊ မီးသိုၵ်းမၢၼ်ႈ၊ ၸဝ်ႈၼႃႈတီႈယႄးလႄႈ ၸုမ်းပျီႇတုၸိတ်ႉၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈၶဝ်ၵႂႃႇၸွမ်း။
ဝၼ်းထိ 28/1/2026 ၼၼ်ႉ ၵူၼ်းရတ်ႊသျႃႊ မွၵ်ႈ 10 ၵေႃႉမႃးလႄႇယဵမ်ႈတီႈလွႆၶီႈလဵၵ်း ၸွမ်းၽူႈဝၢင်း ၽႅၼ် ၵၢၼ်ယၼ်ႇသိုၵ်း (ပိဝ်ႇႁႃႇမူး) မိူင်းတူၼ်သေ လႆႈႁၼ်ဝႃႈမႃးတႅၵ်ႈၼႃႈလိၼ်။ ႁူဝ်ၼႃႈ ၵၢင်ႉၵႄႇ ဝၢၼ်ႈ ၸွမ်းႁိမ်းႁွမ်းၼၼ်ႉ ၵေႃႈၺႃးၽိတ်ႈႁွင်ႉၵႂႃႇႁူပ်ႉထူပ်းၶဝ်သေ လၢတ်ႈၼႄၵၢင်ႉၵႄႇၶဝ်ဝႃႈ ၸုမ်း ရတ်ႊ သျႃႊၶဝ် မီးဝႂ်ၶႂၢင်ႉ လႆႈတီႈ ၼႄႇပျီႇတေႃႇမႃး ပိူဝ်ႈတႃႇတေၶုတ်းႁႄႈထင်ႊသထၼ်ႊ ၵႃႈတီႈၼႆႈ ၼႆယဝ်ႉ။
ဝၢႆးၼၼ်ႉဢိတ်းၼိုင်ႈ ၽူႈၵွၼ်းဝၢၼ်ႈ ၸဝ်ႈၼႃႈတီႈသိုၵ်းဝ UWSA ႁူၺ်ႈဢေႃႈ (ငဝ်ႈငုၼ်းသိုၵ်းဝ UWSA ပွတ်းၸၢၼ်း) လၢတ်ႈၵူၼ်းဝၢၼ်ႈဝႃႈ ထုၵ်ႇလႆႈဢွၼ်သၢၼ်ၶတ်း ၶူင်းၵၢၼ်ၶုတ်းႁႄႈရတ်ႊသျႃႊ ၼႆႉ ၼႆယဝ်ႉ။
ၵူၼ်းမိူင်းၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈဝႃႈ ၸုမ်းရတ်ႊသျႃႊၶဝ် လႆႈၶႂၢင်ႉတႃႇၶုတ်းၶင်ႈ (Antimony/ ခနောက်စိမ်း) မွၵ်ႈ 15 ၵီႊလူဝ်ႊမႄႊ တိူဝ်ႊ တၢင်းၸဵင်ႇႁွင်ႇဝၼ်းဢွၵ်ႇ ဢၼ်ႁၢင်ႈႁႅၼ်းတႃႇၶုတ်းႁႄႈထင်ႊသထၼ်ႊ ၼၼ်ႉၼႆ ယဝ်ႉ။ လွင်ႈၸိူဝ်းၼႆႉ တေပဵၼ်လွင်ႈ ၶူင်းၵၢၼ်ၶုတ်းႁႄႈရတ်ႊသျႃႊ ၼႂ်းမိူင်းတႆးပွတ်းဢွၵ်ႇဢွၼ် တၢင်း သုတ်း။ ၵူၺ်း ၵႃႈ ရတ်ႊသျႃႊ တိုၼ်းၶဝ်ႈ မႃး ၼႂ်းၵၢၼ်ၶုတ်းမိူင်ႁႄႈၼႂ်းမိူင်းတႆးပွတ်းၸၢၼ်း မိူဝ်ႈပီ 2004 တီႈဢၼ် ၶွမ်ႊပၼီႊ လူင် ပွင်ၸိုင်ႈ Russia’s state-owned Tyazhpromexport (TPE) မႃးႁူမ်ႈ ၸွမ်းၶွမ်ႊ ပၼီႊ သိုၵ်းမၢၼ်ႈ MEC (military-owned Myanmar Economic Corporation) ပိူဝ်ႈတႃႇၶုတ်း ႁႄႈလဵၵ်း ၶၢင် (iron) ပိူဝ်ႈတႃႇ ၵေႃႇသၢင်ႈ ႁူင်းလဵၵ်းလွၼ်ႉ တီႈလွႆပၢင်ပႅၵ်ႇၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းႁူဝ်ပူင်း။ မိူင်ၶုတ်းႁႄႈ လဵၵ်း ၶၢင် လႄႈ ႁူင်းၵၢၼ်ၼၼ်ႉ ၵူၼ်းမိူင်းၼႂ်း ပိုၼ်ႉတီႈၶဝ်ဢွၼ်ၵၼ်သၢၼ်ၶတ်းႁၢဝ်ႈႁၢဝ်ႈႁႅင်းႁႅင်း ယွၼ်ႉ ဝႃႈ မၼ်းတုမ်ႉတိူဝ်ႉ တူင်ႇဝူင်း ၵူၼ်း လႄႈၶူဝ်း တိုၼ်းသၽႃဝ လႄႈလႆႈၵိုတ်းၵိုတ်းၶမ်ၶမ်မႃး၊ ၵူၺ်းၵႃႈ ဢၼ်ၽၢႆႇ ၽူႈလူင်ႉလႅၼ်ႇ ၵၢၼ်ႁႄႈ ရတ်ႊသျႃႊ ၶဝ်မႃးလႄႇယဵမ်ႈၼႂ်းလိူၼ်မေႇ 2025 ၼၼ်ႉၼႄဝႃႈ ရတ်ႊသျႃႊ လႄႈ ၸဝ်ႈဢႃႇၼႃႇ သိုၵ်းမၢၼ်ႈ ၶဝ် တိုၼ်းတေႁဵတ်းၶူင်းၵၢၼ်ၼႆႉ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
