ၵဝ်ႉငဝ်ႈသုၼ်ႇလႆႈၵူၼ်းၸိုင်ႈတႆး
ဝၼ်းထိ 21/10/2026
ထၢင်ၶုတ်းႁႄႈၸိုၼ်းယႂ်ႇလူင် ၶႄႇ တၢင်းႁွင်ႇတႃႈၶီႈလဵၵ်း ပွႆႇၼမ်ႉၵွင်ႉငူၼ်ႉ ၶဝ်ႈၼႂ်းၼမ်ႉ ထုင်ႉၼမ်ႉႁူၵ်ႈ
ထၢင်မိူင်ၸိုၼ်းယႂ်ႇလူင် ၶႄႇ ၼႂ်းဢိူင်ႇမိူင်းၵူဝ်း တၢင်းႁွင်ႇဝဵင်းတႃႈၶီႈလဵၵ်းႁၢင်ႇၵႆဝဵင်း 15 ၵီႇလူဝ်ႇမႄႇတိူဝ်ႇ ၼၼ်ႉပွႆႇၵွင်ႉၼမ်ႉငူၼ်ႉၶဝ်ႈၼႂ်းၼမ်ႉတုၼ် ဢၼ်လႆၶဝ်ႈမႄႈၼမ်ႉႁူၵ်ႈ ၼၼ်ႉသေ ႁဵတ်းႁႂ်ႈ တုမ်ႉ တိူဝ်ႉ ၵူၼ်းၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈၸိူဝ်းပဵၼ်ဢႃႇၶႃႇ၊ လႃးႁူႇ လႄႈတႆး။ မႄႈၼမ်ႉႁူၵ်ႈၼႆႉလႆၸွမ်းၼႃႈ တၢင်းႁွင်ႇ လႅၼ် လိၼ်ထႆးသေၵႂႃႇၶွႆႈၸူးမႄႈၼမ်ႉၶွင် တီႈသၢမ်ၸဵင်ႇၶမ်း။
ၸိုၼ်းၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈဢၼ်သိုၵ်းမၢၼ်ႈၵုမ်းၵမ်ၼႆႉ တႄႇၶုတ်းမိူဝ်ႈပီ 2021၊ ယူႇတေႃႇၼႃႈမိူင်ႁႄႈ မႅင်းၵၼိတ်ႉသ်ဢၼ်တႄႇ ၶုတ်းမႃး ၸဵမ်မိူဝ်ႈပီ 2007 ၼၼ်ႉသေ ပဵၼ်ဢၼ် ၵဝ်ႉငဝ်ႈသုၼ်ႇလႆႈၵူၼ်း ၸိုင်ႈတႆး ႁၢႆးငၢၼ်းမိူဝ်ႈပူၼ်ႉမႃး ပႆႇႁိုင်ဝႃႈ ႁဵတ်းႁႂ်ႈမႄႈၼမ်ႉႁူၵ်ႈၶုၼ်ႇဢူၼ်ပဵၼ်ၵွင်ႉ။ ႁႄႈလိူင်း(ႁႄႈၵျၢမ်း) မႅင်း ၵၼိတ်ႉသ်တေႃႉသႂ်ႇရူတ်ႉ/ၵႃး သေ သူင်ႇၶၢမ်ႈလႅၼ်လိၼ်ၶဝ်ႈမႄႈသၢႆ မိူင်းထႆးသေၶိုၼ်းသိုပ်ႇသူင်ႇတီႈ တႃႈႁိူဝ်းလႅမ်ၶျပင်း (မိူဝ်ႈပီ 2019 တေႃႉသူင်ႇ 135,000 တၢၼ်ႇပၢႆ) လုၵ်ႉတီႈၼႆႈ သေ သူင်ႇတၢင်းႁိူဝ်း ၶဝ်ႈၸူးမိူင်းၶႄႇ။
ၼႂ်းၶေႃႈမၢႆတွင်းႁူင်းၵဵပ်းၶွၼ်ႇတီႈမႄႈသၢႆ ၼႄႁႄႈလိူင်းၸိုၼ်းဝႆႉဝႃႈ လုၵ်ႉတီႈမိူင်းၵူဝ်း သေတႄႇတေႃႉ သူင်ႇ ၶဝ်ႈမိူင်းထႆးၼႂ်းလိူၼ်ၵျုၼ်ႇ 2023 ၼႆယဝ်ႉ။ ၶေႃႈမုၼ်းၵၢၼ်သူင်ႇဢွၵ်ႇ ၼႄဝႆႉလွင်ႈႁႄႈလိူင်း ၸိုၼ်း လုၵ်ႉမိူင်းထႆးသေ တႄႇသူင်ႇဢွၵ်ႇၶဝ်ႈၸူးမိူင်းၶႄႇ၊ မိူင်းလၢဝ်းလႄႈမိူင်းၵမ်ႇပူးၶျႃး ၼႂ်းပီ 2023 ၸွမ်းတင်း ၼမ်ဢႄႇပိူင်လူင်သူင်ႇဢွၵ်ႇၸူးမိူင်းၸိူဝ်းၼႆႉ၊ သုင်ၶိုၼ်ႈ 5 ပုၼ်ႈၼႂ်းပီ 2025။ ၵွပ်ႈၸိူင်ႉ ၼၼ် ႁႄႈလိူင်းၸိုၼ်းမိူင်းၵူဝ်းဢၼ်သူင်ႇၽၢၼ်ႇမိူင်းထႆး၊ ၵူၺ်းၵႃႈမၢင်ၸိူဝ်းလႅပ်ႈဢဝ်ၸႂ်ႉတိုဝ်းၼႂ်း မိူင်း ထႆး (တီႈဢၼ် ၶိုၼ်းဢဝ်ၶိုင်ႁဵတ်းဢွၵ်ႇ ၸိုၼ်း-ထၢတ်ႈသူမ်ႈ ထၢၼ်ႇႁႅင်းၾႆး ဢၼ်လမ်ႇလွင်ႈတႃႇ ႁူင်း ၵၢၼ်ၶိူင်ႈၸၢၵ်ႈ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ)။
မိူဝ်ႈတႄႇမၼ်းမိူင်ၶုတ်းၸိုၼ်းတီႈမိူင်းၵူဝ်းၼႆႉလႆႈၶႂၢင်ႉၶုတ်းတီႈၼႄႇပျီႇတေႃႇမႃးသေ မီးၶွမ်ႇပၼီႇလူင် သွင်ဢၼ်- ၶွမ်ႇပၼီႇ ၸၢႆးဝုၼ်ႇၼ လႄႈ ၶွမ်ႇပၼီႇမိူင်သႅင်ၼေႃႇ ၼႆသေ မိူင်ၶွင်ၸၢႆးဝုၼ်ႇၼ (ဢၼ်မီး တၢင်း ႁွင်ႇမိူင်သႅင်ၼေႃႇ) ၼၼ်ႉတႄႉဢမ်ႇ ၶုတ်းဢဝ်ၸိုၼ်းယဝ်ႉသေ ၶုတ်းဢဝ်ႁႄႈမႅင်းၵၼိတ်ႉသ် ၵူၺ်း။ ၵွပ်ႈၼၼ် ႁႄႈလိူင်းၸိုၼ်းၼၼ်ႉ မီးၶွမ်ႇပၼီႇ မိူင်သႅင်ၼေႃႇၵူၺ်း ဢၼ်တိုၵ်ႉၶုတ်းၶိုင်ဢဝ်ယူႇ သေ တေႃႉသူင်ႇၶဝ်ႈမိူင်းထႆးတီႈၶူဝ် ဢူၺ်းလီ မၢႆ 2 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၶွမ်ႇပၼီႇမိူင်သႅင်ၼေႃႇၼႆႉ ပၵ်းငဝ်ႈငုၼ်းယူႇဝႆႉၼႂ်းတႃႈၶီႈလဵၵ်းသေ လႆႈတၢင်ႇမၢႆၾၢင်လူင်းသဵၼ်ႈမၢႆ ဝႆႉတီႈ ႁွင်ႈၵၢၼ်လူင်ၾၢႆႇလူင်းတိုၼ်းလၢင်းလႄႈၾၢႆႇၸတ်းၵၢၼ်ၶွမ်ႇပၼီႇမိူင်းမၢၼ်ႈ (Directorate of Investment and Company Administration) တင်ႈတႄႇပီ 2011။ ၽူႈငမ်းၵၢၼ် (director) ဢၼ်ပဵၼ် တၢင်း ၵၢၼ် ၵေႃႉ ဢွၼ် တၢင်းသုတ်းပဵၼ်ဢၢႆႈၵႅၼ်ႇ ၵေႃႉဢၼ်ပဵၼ်ၽူႈမီးၸၼ်ႉၸဝ်ႈၼႃႈတီႈ ၼႂ်းတပ်ႉသိုၵ်းဝ UWSA ၵေႃႉၼိုင်ႈ။ ၽူႈသင်ႇၸတ်းၵၢၼ် မိူဝ်ႈလဵဝ်ပဵၼ် ၼၢင်းသႅင်ၼေႃႇ ၵေႃႉပဵၼ်မေးဢၢႆႈၵႅၼ်ႇ။ ၵူၺ်း ၵႃႈ လွင်ႈၵုမ်း ၸတ်းၵၢၼ် လႄႈၵူၼ်းႁဵတ်းၵၢၼ်ပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇ တီႈဢွင်ႈၶုတ်းမိူင်တႄႉ ပဵၼ်ၶႄႇသေ ၶေႃႈ မုၼ်းတၢင်းၼႂ်းဢွင်ႈၵၢၼ်ဝႃႈ ၸဝ်ႈၶွင်တႄႉတႄႉ မၼ်းပဵၼ်ၵူၼ်းမိူင်းၶႄႇၵူၺ်းၼႆယဝ်ႉ။
ၶႅပ်းႁၢင်ႈၶၢဝ်းယၢမ်းလႅၵ်ႈလၢႆႈၼႄလွင်ႈၶွမ်ႇပၼီႇမိူင်သႅင်ၼေႃႇၶႂၢၵ်ႈၶုတ်းၸိုၼ်းၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈ ၽွင်းႁူၵ်း ပီ ပူၼ်ႉမႃး။ ၼႂ်းၶႅပ်းႁၢင်ႈပိုတ်ႇၼႄဝႃႈ ဢွင်ႈၶုတ်းမိူင်ႁႄႈသႅင်ၼေႃႇယင်းမီးပႃးဢွင်ႈ သူၺ်းၶမ်း ဢၼ် ၼိုင်ႈ၊ ၵူၺ်းၵႃႈ လၢႆပီပူၼ်ႉမႃးၼႆႉဢမ်ႇလႆႈၸႂ်ႉတိုဝ်းယဝ်ႉ။
ႁႄႈၸိုၼ်းၼႆႉတိုၵ်ႉၶုတ်းဢဝ်တီႈမိူင်ၶုတ်းၸိုၼ်းသႅင်ၼေႃႇ ၼႂ်းပိုင်ႈႁူးလိၼ်ဢၼ်ၵႂၢင်ႈယၢဝ်းမွၵ်ႈ 3 ထိုင် 4 လၵ်း။ ၼိူဝ်လိၼ်တႄႉမီးၶိူင်ႈၸၢၵ်ႈဢၼ်ၶိုတ်ႈဢိတ်ႇဢဝ်ၸိုၼ်းလိူင်းမၼ်းလႄႈ မီးပႃးဢွင်ႈ ထတ်း ထွင် ထၢတ်ႈၶႅမ်ႇမိၵ်ႇၶိူဝ်ႇ ၸိူဝ်းဢဝ်ၸႂ်ႉတိုဝ်းၼႂ်းၵၢၼ်ယႅၵ်ႈၸိုၼ်းလိူင်း။ ၶိူင်ႈၸၢၵ်ႈၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၸႂ်ႉႁႅင်း ၾႆး ၸၢၵ်ႈပၼ်ႇၵၢၼ်။
ၼႂ်းၾဵတ်ႉပုၵ်ႉ ဢၼ်လုင်းၸၢႆးၶတ်ႉတိယ ႁူဝ်ပဝ်ႈၵေႃၵမ်ၵၢၼ်ႁွင်ႈၵၢၼ်လူင်ၾၢႆႇပႃႇမႆႉ၊ ၶူဝ်းတိုၼ်း သၽႃ၊ ၾၢႆႇႁၵ်ႉသႃမႅတ်ႇပႅင်းၶူဝ်းတိုၼ်းသၽႃဝလႄႈ ႁႅင်းၾႆးၾႃႉ သၽႃးမိူင်းတႆး ဢၼ်လူင်းလေႇ ယဵမ်ႈတူၺ်းမိူင် ၶုတ်းၸိုၼ်းမိူဝ်ႈဝၼ်းထိ 24/7/2026 ၼၼ်ႉ ၼႄပႃးၶႅပ်းႁၢင်ႈၽွင်းၶဝ် လေႇတူၺ်းတီႈ ၶုတ်းမိူင်လႄႈ ၶိူင်ႈ ၸၢၵ်ႈ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ၶႅပ်းႁၢင်ႈပိုင်ႈႁူးလိၼ်ၼၼ်ႉတႄႉဢမ်ႇၼႄပႃး။
မီးၵူၼ်းႁဵတ်းၵၢၼ်ဢွင်ႈတီႈၼၼ်ႈ မွၵ်ႈ 100 ၵေႃႉ။ လွင်ႈၸတ်းၵၢၼ်လႄႈ ၵူၼ်းႁဵတ်းၵၢၼ်ၾၢႆႇၸႂ်ႉ ပၺ်ႇၺႃႇပဵၼ်ၵူၼ်းၶႄႇ၊ ၵူၺ်းၵႃႈ ၵူၼ်းႁဵတ်းၵၢၼ်ထမ်းမတႃးတႄႉပဵၼ် ၵူၼ်းမိူင်းမၢၼ်ႈ။ ငိုၼ်းလိူၼ် ၵူၼ်းႁဵတ်းၵၢၼ်ၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈၵေႃႉၼိုင်ႈတေလႆႈမွၵ်ႈ 10,000 ဝၢတ်ႇ ငိုၼ်းထႆး။ ပဵၼ်ႇၵၼ်ႁဵတ်းၵၢၼ် 8 ၸူဝ်ႈမူင်း တင်းၶိုၼ်းတင်းဝၼ်း။
ဢွင်ႈၶုတ်းမိူင်ၸိုၼ်းၼၼ်ႉ ၾၢႆႇႁူမ်ႇလူမ်ႈသိုၵ်းဝ UWSA ၶဝ်လူလွမ်ပႂ်ႉဝႆႉလႄႈ တႃႇၵူၼ်းတၢင်းၼွၵ်ႈ တေ ၶဝ်ႈၼၼ်ႉၶဝ်ႁႄႉႁၢမ်ႈၶဵင်ႈၶႅင်တႄႉတႄႉ။
ၼႂ်းလိူၼ် ၵျူႇလၢႆႇ 2026 ပူၼ်ႉမႃးၼႆႉ ၵူၼ်းၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈၶဝ်လၢတ်ႈဝႃႈ ပိုင်ႈႁူးလိၼ်ဢၼ်ၶဝ်ၶုတ်းၸူင် ၼၼ်ႉ ၵူၼ်ႇပင်းလူင်းသေ ႁဵတ်းႁႂ်ႈၵူၼ်းႁဵတ်းၵၢၼ်ၶုတ်းမိူင်ၶဝ်တၢႆမွၵ်ႈ 20 ၵေႃႉ ၵူၺ်းၵႃႈဢမ်ႇမီးၶၢဝ်ႇ သင်ဢွၵ်ႇ။
ႁႄႈၸိုၼ်းလိူင်းၼၼ်ႉ ဢဝ်သႂ်ႇၼႂ်းထူင်တီႈဢွင်ႈၶုတ်းမိူင်ၼၼ်ႉသေတေႃႉသႂ်ႇၼႂ်းရူတ်ႉ/ၵႃး 6 လေႃႉ မႃးဝႆႉ တီႈဝၢၼ်ႈဢေႇတိၼ်ႇ ဢၼ်ယူႇတၢင်းႁွင်ႇဝဵင်းတႃႈၶီႈလဵၵ်းႁၢင်ႇၵႆဝဵင်းမွၵ်ႈ 4 ၵီႇလူဝ်ႇမႄႇတိူဝ်ႇ တီႈဢၼ် ၶိုၼ်းသိုပ်ႇတေႃႉသႂ်ႇၼႂ်းရူတ်ႉ/ၵႃး 24 လေႃႉသေ သူင်ႇၶၢမ်ႈၶူဝ်ဢူၺ်းလီမၢႆ 2 မႄႈသၢႆၶဝ်ႈ ၼႂ်းမိူင်းထႆး။ ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၶဝ်လၢတ်ႈဝႃႈ ႁႄႈဢၼ်ဝႆႉတီႈဝၢၼ်ႈဢေႇတိၼ်ႇၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈၶွင်မၼ်းပဵၼ် သိုၵ်းဝ UWSA ၼႆယဝ်ႉ။
ၵၢၼ်ၶုတ်းၸိုၼ်းတုမ်ႉတိူဝ်ႉၵူၼ်းဝၢၼ်ႈႁၢဝ်ႉႁႅင်းယွၼ်ႉၵူၼ်းဝၢၼ်ႈပေႃးၺႃးၽေးမိူင်ႁႄႈမႅင်းၵၼိတ်ႉသ် ယူႇယဝ်ႉ
ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းယူႇသဝ်းၸွမ်းလွႆမိူင်းၵူဝ်း ထူပ်းၺႃးၽေးၵၢၼ်ၶုတ်းႁႄႈမႅင်းၵၼိတ်ႉသ် ႁိမ်း 20 ပီ။ မိူင်ႁႄႈၼၼ်ႉ ႁဵတ်းႁႂ်ႈထိူၼ်ႇလွႆလုၵွႆလႄႈ လုသုမ်းႁႆႈၼႃး။ ၶူၺ်လိၼ်မိူင်ႁႄႈၼၼ်ႉ မႃးလွမ်ႉႁွပ်ႈဝႆႉ ႁႆႈ ၼႃး ၸိူဝ်းယူႇတၢင်းတႂ်ႈသေ ဢမ်ႇၸၢင်ႈၽုၵ်ႇသွမ်ႈသင်။ ရူတ်ႉ/ၵႃး တေႃႉတၢင်ႇမိူင်ႁႄႈၵႂႃႇမႃးၶဝ် ၼၼ်ႉ ၵေႃႈ ႁဵတ်းႁႂ်ႈသဵၼ်ႈတၢင်းလုၵွႆ ၵႆႉပဵၼ်ၽေးၵိုင်ႉၵၢင်ႉ။ ယွၼ်ႉမိူင်လႄႈ ၼမ်ႉတုၼ်ၶုၼ်ႇဢူၼ်သေ ႁဵတ်းႁႂ်ႈ ပဵၼ်ၽေးၼမ်ႉယဝ်ႉ ပႃလႄႈသတ်းၼမ်ႉလႆႈတၢႆပႃး၊ ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၵေႃႈပဵၼ်ၶူမ်း ပဵၼ်ယဵၼ်း။ ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈ ယင်းၸၢင်ႈၵိၼ်ၺႃးထၢတ်ႈၵွင်ႉသၢၼ် ဢၼ်ပႃးမႃးၸွမ်းမၢၵ်ႇၶဝ်ႈတဝ်ႈၼမ်ႉ ယွၼ်ႉဢဝ် ၼမ်ႉတုၼ် ႁူတ်းသူၼ်ႁႆႈလဵင်ႉၼႃး၊ ၵူၺ်းၵႃႈလွင်ႈၼႆႉပႆႇမီးလွင်ႈသင်မႃးထတ်းထွင်လူလွမ် တူၺ်းထိုင် ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈ။
မိူဝ်ႈလၢႆပီပူၼ်ႉမႃး တင်ႈတႄႇမီးၵၢၼ်ၶုတ်းၸိုၼ်းၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈၼႆႉ ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းယူႇသဝ်းၸွမ်းသၢႆ ၼမ်ႉတုၼ် တွၼ်ႈတၢင်းတႂ်ႈမိူင်ႁႄႈၼၼ်ႉ သမ်ႉပေႃးထူပ်းၺႃးလွင်ႈတုမ်ႉတိူဝ်ႉမၼ်းယဝ်ႉ၊ ယွၼ်ႉၶဝ် လႆႈ သုတ်ႇလူမ်းဢမ်ႇၼၼ် ၵိၼ်ၺႃးၸိုၼ်းၸွမ်း ဢမ်ႇၼၼ် ၵွင်ႉထၢတ်ႈဢၼ်ပွႆႇဢွၵ်ႇယွၼ်ႉ ၵၢၼ် ထတ်းထွင် ၶိုတ်ႈ ဢဝ်ၸိုၼ်း။ မီးမႄႈမၢၼ်းပႃးတွင်ႉလု လႄႈလုၵ်ႈဢွၼ်ႇၵိူတ်ႇမႃးဢင်ႇၵႃႇလၵ်ႉၶၼႃႇ တူဝ်ၶိင်း ဢမ်ႇတဵမ် ထူၼ်ႈ ၸိူဝ်းၼႆႉ (ႁူဝ်ယွႆႈမၼ်းလႆႈႁူမ်ႇဝႆႉယွၼ်ႉလွင်ႈႁူမ်ႇလူမ်ႈ)။ ဝူဝ်း၊ ၵႂၢႆး လႄႈမူ ၼပ်ႉႁူဝ်သိပ်း လႆႈၵိုင်ႉ ၵၢင်ႉတၢႆ ယွၼ်ႉၵိၼ်ၺႃးၼမ်ႉၼႂ်းမႄႈၼမ်ႉတုၼ် (ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၵေႃႉၼိုင်ႈ ၵႂၢႆး မၼ်းတၢႆ 20 တူဝ် ၼႂ်းလိူၼ် ၵျူႇလၢႆႇ 2026 ၼႆႉၵူၺ်း)။
လွင်ႈတိူဝ်ႉၺႃးၸိုၼ်းၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၽေးႁၢႆႉလူင်တေႉ။ ၸၢင်ႈႁဵတ်းႁႂ်ႈမႄႈပႃးတွင်ႉ/မႄႈမၢၼ်းၶဝ် တူၵ်း လုၵ်ႈ ဢမ်ႇၼၼ်ၸၢင်ႈႁဵတ်းႁႂ်ႈသၼ်ႇထေႇလုလႄႈ ၸၢင်ႈႁဵတ်းႁႂ်ႈဢွၵ်းဢေႃလုၵ်ႈဢွၼ်ႇလု ဢၼ်ဢမ်ႇ ၸၢင်ႈလီၶိုၼ်း။ ဢမ်ႇဝႃႈၵူၼ်းလူင်လႄႈလုၵ်ႈဢွၼ်ႇ ၸိုၼ်းၸၢင်ႈႁဵတ်းႁႂ်ႈတႂ်လု၊ ၸၢင်ႈယႃႉလု ယူင်ႉ ၵၢၼ်ႈ ႁူဝ်ၸႂ်၊ လွတ်ႇလိူတ်ႈ၊ ယူင်ႉပိူင်ဢဵၼ်ဢႃႇရူင်ႇလႄႈ လွင်ႈၽႄႈတိူၼ်းဢင်ႇၵႃႇၶိူင်ႈပိူင် တူဝ်ၶိင်း ၸိူဝ်းၼႆႉ။
ထၢတ်ႈၶႅမ်ႇမိၵ်ႇၶိူဝ်ႇ ဢၼ်ၵႆႉဢဝ်ၸႂ်ႉတိုဝ်းတႃႇယႅၵ်ႈဢဝ်ႁႄႈၸိုၼ်းလိူင်းတီႈမိူင်ႁႄႈၼႆႉ ၵမ်ႈၼမ်ပဵၼ် ထၢတ်ႈၸဵၼ်ႈထဵတ်ႈ (xanthates) သေပဵၼ်ၵွင်ႉတႄႉတႄႉ။ ထၢတ်ႈၸဵၼ်ႈထဵတ်ႈပွႆႇ ဢၢႆထၢတ်ႈ ၵႅတ်ႉသ် ၽွင်း ယူႇၼႂ်းၶၵ်ႉတွၼ်ႈယႅၵ်ႈထွင်ဢဝ်ႁႄႈၸိုၼ်းၼၼ်ႉပဵၼ် ဢၢႆထၢတ်ႈ ၶႃႇပွၼ်ႇတၢႆႇသေႃးၾၢႆႉ (carbon disulfide) ဢၢႆၵွင်ႉဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်ၸၢင်ႈႁဵတ်းႁႂ်ႈယူင်ႉပိူင်ဢဵၼ်ဢႃႇရုင်ႇ၊ ယူင်ႉၵၢၼ်ႈႁူဝ်ၸႂ် တင်း လွင်ႈၽႄႈတိူၼ်းဢင်ႇၵႃႇၶိူင်ႈပိူင်တူဝ်ၶိင်းၵူၼ်း လုလႅဝ်ႁၢဝ်ႈႁႅင်း။
ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈ ၸိူဝ်းယူႇၸမ်ၸမ်မိူင်ၼၼ်ႉ တိုၼ်းၺႃးၽေးၽွင်ၸိုၼ်းဢၼ်လႆႈသုတ်ႇၼူမ် ဢမ်ႇၼၼ် ၵွင်ႉဢၢႆမၼ်းဢၼ်ပိဝ်ၼႂ်းလူမ်း။ ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၸိူဝ်းယူႇႁိမ်းၸမ်မိူင်ႁႄႈၶဝ်လၢတ်ႈဝႃႈ မၢင်ပွၵ်ႈလႆႈဢၢႆ ၵၢၼ်ႉ မဵၼ်မႃးတၢင်းထၢင်မိူင်ၼၼ်ႉသေ လႅပ်ႈပဵၼ်ၵွင်ႉထၢတ်ႈဢၼ်ၸႂ်ႉတိုဝ်းၼႂ်းၵၢၼ်ယႅၵ်ႈထွင် ဢဝ် ႁႄႈၼၼ်ႉ၊ ၶႂ်ႈဝႃႈ တႄႉ ဢၢႆၵွင်ႉထၢတ်ႈဢၼ်ယႅၵ်ႈထွင်ဢဝ်ႁႄႈၸိုၼ်းၼၼ်ႉတိုၼ်းၶဝ်ႈၸူး ပွတ်ႇၶဝ် ယဝ်ႉ။
ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၸၢင်ႈသုတ်ႇၼူမ်ၺႃးၾုၼ်ႇၸိုၼ်းဢၼ်ပိဝ်မႃးတၢင်းမိူင်ႁႄႈၸိုၼ်းလိူင်း ဢမ်ႇၼၼ် ၶၢပ်ႈ ႁႅင်ႈ ဢၼ်လႆတီႈမိူင်ႁႄႈလူင်းၸွမ်းၼမ်ႉမႃးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၼွင်ၼမ်ႉဝူၺ်ႇႁင်ႈ တီႈမိူင်သႅင်ၼေႃႇၼႆႉ ပေႃးၶၢဝ်းၾူၼ်မႃးၵႆႉလူၼ်ႉၵူၼ်ႇပင်းလၢႆလၢႆပွၵ်ႈ တေႃႉဢဝ် ၵူမ်ႇ ၼမ်ႉႁၢၵ်ႈၼၼ်ႉလႆၽႄႈၸွမ်းတၢင်းၸၢၼ်းဝၢၼ်ႈဢႃႇၶႃႇ ႁူၺ်ႈသႃသေၶဝ်ႈၼမ်ႉတုၼ်။ ၵူမ်ႇဢုင် ၼၼ်ႉ ပေႃးႁႅင်ႈမႃးၸိုင် ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၸၢင်ႈသုတ်ႇၺႃးဢဝ်ဢၢႆၸိုၼ်းၼၼ်ႉ သေပဵၼ်ၽေးတေႃႇ ၵူၼ်း ၼႂ်း ပိုၼ်ႉတီႈ ယူႇယဝ်ႉ။
ပဵၵ်ႉသမ်ႉဝႃႈ ၼွင်ၼမ်ႉဝူၺ်ႇႁင်ႈၼၼ်ႉ ဢမ်ႇၵူၼ်ႇၵွႆသေတႃႉ မၼ်းယင်းၵႆႉလူၼ်ႉလႆၶဝ်ႈလႄႈႁဵတ်းႁႂ်ႈ ၼမ်ႉတုၼ်ၶုၼ်ႇဢူၼ်ယူႇ၊ လႅပ်ႈၸၢင်ႈပဵၼ်လႆႈဝႃႈ ဢၼ်သတ်း (မူ၊ ဝူဝ်း၊ ၵႂၢႆး) တၢႆၼၼ်ႉ ယွၼ်ႉၶဝ် လႆႈၵိၼ် ၼမ်ႉတုၼ် ဢၼ်မီးၵွင်ႉထၢတ်ႈၼမ်လႄႈ ပဵၼ်ၽေးႁၢႆႉႁႅင်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ဝၢႆးၼွင်ၼမ်ႉဝူၺ်ႇႁင်ႈၼၼ်ႉ ၵူၼ်ႇပင်းၼႂ်းလိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇပီၼႆႉထႅင်ႈယဝ်ႉ မီးတႅၼ်ႈႁူဝ်ႉလေႃႇ ၵႅၼ်ႇ ၶႅင်မႂ်ႇ ဢၼ်ၼိုင်ႈၵေႃႇၶိုၼ်ႈမႃး ႁႄႈၵင်ႈဝႆႉတေႃႇၼႃႈဝၢၼ်ႈႁူၺ်ႈသႃ ၼင်ႇႁိုဝ်တေၵုမ်းၶင်ဝႆႉၼွင် ၼမ်ႉ ဝူၺ်ႇႁင်ႈၸိုၼ်း ၼၼ်ႉလႆႈ။
ၵူၺ်းၵႃႈ ဢၼ်ၵေႃႇသၢင်ႈဝႆႉတီႈတိၼ်တႅၼ်ႈႁႄႉၵင်ႈၼၼ်ႉပဵၼ် ၽၵ်းတူၶင်ႇၼမ်ႉဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ် ၵူၼ်း ဝၢၼ်ႈၶဝ်ဝႃႈ ၼမ်ႉၵႆႉၵႆႉလႆႁႅင်းပႃးတင်းဢၢႆမဵၼ်ၼႂ်းၼွင်ၼမ်ႉႁၢၵ်ႈၼၼ်ႉဢွၵ်ႇမႃး။ ၽၵ်းတူၶင်ႇ ၼမ်ႉၼႆႉ လႆၵႂႃႇတၢင်းႁွင်ႈၶင်ႇၼမ်ႉ (တၢင်းလင် ႁူဝ်ႉၾႃလဵၵ်းဢၼ်ၼိုင်ႈ၊ ၵွပ်ႈၼၼ်ယူႇတီႈၼိူဝ် တၢင်း သေတူၺ်း ဢမ်ႇႁၼ်) ယဝ်ႉလႆၵႂႃႇၼႂ်းတေႃႈဢုတ်ႇၶဝ်ႈၵႂႃႇၼႂ်းၼမ်ႉတုၼ် တၢင်းတႂ်ႈဝၢၼ်ႈႁူၺ်ႈသႃ။
ယွၼ်ႉလွင်ႈၸိူဝ်းၼႆႉသေ ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၶဝ်ၸင်ႇဢွၼ်ၵၼ်ၶၢင်းပွင်ႉ လွင်ႈမိူင်ပွႆႇယုၵ်းယၢၵ်းၼမ်ႉဝူၺ်ႇ ႁင်ႈ၊ မိူဝ်ႈဝၼ်းထိ 2/9/2026 ၼၼ်ႉ ဢူးၵျေႃႇငဵမ်းဢွင်ႇ (တႅၼ်းၽွင်းပႃႇတီႇသၢင်ႇသီႈ တႃႈၶီႈလဵၵ်း)၊ ဢူးဝူၺ်ႇသၼ်ႇမူဝ်း ၽွင်းလူင် တႅၼ်းၽွင်း ၸၢဝ်းၶိူဝ်းလႃးႁူႇ မိူင်းတႆး တင်းၸဝ်ႈၼႃႈတီႈၸႄႈဝဵင်း ၶဝ် လၢႆလၢႆၵေႃႉ ၵႂႃႇလေႇ ယဵမ်ႈဢွင်ႈမိူင်သႅင်ၼေႃႇ “ပိူဝ်ႈတႃႇထတ်းသၢင်တူၺ်းဝႃႈ ၸွင်ႇမီးလွင်ႈႁႄႉ ၵင်ႈ ၶႅမ်ႉလီ ၼင်ႇႁိုဝ် တေ ၸၢင်ႈႁႄႉႁၢမ်ႈ ၼမ်ႉဝူၺ်ႇၼမ်ႉႁင်ႈ ႁူင်းၸၢၵ်ႈဢၼ်ၸၢင်ႈလႆၶဝ်ႈၼႂ်း ၼႃးၵူၼ်း ဝၢၼ်ႈ”။ ပဵၵ်ႉသမ်ႉ ၶႅပ်းႁၢင်ႈဢၼ်ၶဝ်ၵႂႃႇ လႄႇယဵမ်ႈၼၼ်ႉ (တၢင်ႇၶိုၼ်ႈၼိူဝ်ၾဵတ်ႉပုၵ်ႉ) ၼႄပႃးၽွင်း ၸုမ်း ၶဝ်တိုၵ်ႉပႆ လဵပ်ႈ ၸွမ်းတႅၼ်ႈ ႁႄႉၵင်ႈ ၼွင်ၼမ်ႉႁၢၵ်ႈလႄႈ ႁွင်ႈၶင်ႇၼမ်ႉ (မီးလၵ်းထၢၼ်ဢၼ် ႁၼ်ၸႅင်ႈလႆႈဝႃႈ မီးယုၵ်းယၢၵ်းၼမ်ႉဝူၺ်ႇႁင်ႈၼွင်) ယူႇသေတႃႉ လွင်ႈဢၼ်ၸဝ်ႈၼႃႈတီႈ ၶဝ်ထူပ်း ႁၼ် ၼမ်ႉဝူၺ်ႇႁင်ႈၼၼ်ႉ ဢမ်ႇဢဝ်ပိုတ်ႇၽိူၺ် ၼႄၵူၼ်းမိူင်း။
လွင်ႈၶွမ်ႇပၼီႇ သႅင်ၼေႃႇ ဢမ်ႇႁဵတ်းၸွမ်းပိူင်ၶုတ်းႁႄႈလႄႈ ပိူင်မႅတ်ႇပႅင်းၶူဝ်းတိုၼ်းသၽႃဝ
ၶွမ်ႇပၼီႇ သႅင်ၼေႃႇၼႆႉ ပိုတ်ႇႁဵတ်းၵၢၼ်ဢၼ်ပူၼ်ႉပႅၼ်ၽိတ်းပိူင်မၢႆမီႈၵၢၼ်ၶုတ်းမိူင်ႁႄႈ ၸိုင်ႈမိူင်း လႄႈ ပၵ်းပိူင်ၶူဝ်းတိုၼ်းသၽႃဝ (သိင်ႇဝႅတ်ႉလွမ်ႉ) သေၸၢင်ႈႁၼ်လႆႈ ၼႂ်းၽိုၼ်ဝႂ်ႁဵတ်းၸွမ်းပၵ်းပိူင် သိင်ႇဝႅတ်ႉလွမ်ႉ Environmental Compliance Certificate (ECC) ၶွင်ၶွမ်ႇပၼီႇဢၼ် ႁွင်ႈၵၢၼ်လူင် ၾၢႆႇ ၶူဝ်းတိုၼ်း သၽႃဝလႄႈၵၢၼ်ႁၵ်ႉသႃမႅတ်ႇပႅင်းသိင်ႇဝႅတ်ႉလွမ်ႉ မိူင်းမၢၼ်ႈ Burma’s Ministry of Natural Resources and Environmental Conservation (MONREC) ၶဝ်ဢွၵ်ႇပၼ် မိူဝ်ႈဝၼ်းထိ 24/10/2026 ၼၼ်ႉ။
ၶုတ်းမိူင်ႁႄႈၼွၵ်ႈပိုၼ်ႉတီႈဢၼ်လႆႈၶႂၢင်ႉ
ၼႂ်းၽိုၼ် ECC ၼၼ်ႉဢွၵ်ႇၼႄဝႆႉဝႃႈ ႁွင်ႈၵၢၼ်လူင် ၾၢႆႇၶူဝ်းတိုၼ်းသၽႃဝလႄႈၵၢၼ်ႁၵ်ႉသႃမႅတ်ႇပႅင်း သိင်ႇဝႅတ်ႉလွမ်ႉ မိူင်းမၢၼ်ႈ Burma’s Ministry of Natural Resources and Environmental Conservation (MONREC) ၶဝ်လႆႈပၼ်ၶႂၢင်ႉ ၶွမ်ႇပၼီႇသႅင်ၼေႃႇပိူဝ်ႈတႃႇ ၶုတ်းဢဝ်ၸိုၼ်းၼႂ်းသွင်လွၵ်း- လွၵ်းၼိုင်ႈမီး ပိုၼ်ႉတီႈ 9.3 ဢေႇၵႃႉ လႄႈထႅင်ႈလွၵ်းၼိုင်ႈမီး 9.2 ဢေႇၵႃႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ပိုၼ်ႉတီႈမိူင်ၶုတ်းၸိုၼ်းဢၼ်ၶဝ် ၶုတ်းတႄႉၼၼ်ႉၶႂၢၵ်ႈၼႃႈတီႈဢွၵ်ႇလွၵ်းၶွပ်ႇလႅၼ်လိၼ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ။
လွင်ႈဢမ်ႇပႂ်ႉတူၺ်းၼမ်ႉ၊ လူမ်း လႄႈသဵင်ယႃႉၵဝ်း တုမ်ႉတိူဝ်ႉယွၼ်ႉမိူင်ၶုတ်းႁႄႈ ၸႅင်ႈလႅင်း
ပေႃးဢဝ် ECC ဝႃႈၸိုင် ၶွမ်ႇပၼီႇသႅင်ၼေႃႇ တေလႆႈပႂ်ႉတူၺ်းၼမ်ႉ၊ လူမ်းလႄႈသဵင်ယႃႉၵဝ်းယွၼ်ႉၶုတ်း မိူင်ႁႄႈၼၼ်ႉၸွမ်းလၢႆးသႅၼ်ႉ (သၢႆႉယႅၼ်ႉ) သေႁဵတ်းဢွၵ်ႇၽိုၼ်ႁၢႆးငၢၼ်းထိုင်တီႈ ႁွင်ႈၵၢၼ်လူင် ၾၢႆႇ ၶူဝ်း တိုၼ်းသၽႃဝလႄႈၵၢၼ်ႁၵ်ႉသႃမႅတ်ႇပႅင်း သိင်ႇဝႅတ်ႉလွမ်ႉ မိူင်းမၢၼ်ႈ (MONREC) ႁူၵ်းလိူၼ် ၼိုင်ႈ ပွၵ်ႈ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ ၼႂ်းၶၢဝ်းတၢင်း 10 ဝၼ်း ၽွၼ်းၵၢၼ်ၽိုၼ်လွင်ႈ လူလွမ် တူၺ်းၸွမ်းႁိမ်းႁွမ်း ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ တေ လႆႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇၼႄၵူၼ်းမိူင်းႁႂ်ႈၸၢင်ႈႁူႉႁၼ်ၸွမ်းလႆႈ။ ၽိုၼ် ECC ၼၼ်ႉယင်းလၢတ်ႈ ဝႆႉပႃးထႅင်ႈဝႃႈ ၶွမ်ႇ ပၼီႇသႅင်ၼေႃႇ တေလႆႈၵူတ်ႇၸႅတ်ႈထတ်း ၼမ်ႉၵတ်ႉၼမ်ႉ (water quality) ၸွမ်း ႁိမ်းႁွမ်းမိူင် တႃႇတေလႆႈႁပ်ႉႁူႉဝႃႈ “ထၢတ်ႈ pH, Fe, ၽွင်လဵၵ်းၵိုတ်းၶၢင်ႉ၊ ထၢတ်ႈၸိုၼ်း၊ ထၢတ်ႈ သၢၼ်ၼူ၊ ထၢတ်ႈတွင်းလႅင်၊ ထၢတ်ႈပတႃး (Mercury) လႄႈတၢင်ႇၸိူဝ်းၸွင်ႇမၼ်း ပူၼ်ႉၶၼ်ႈ ဢၼ် မၵ်းၶၢၼ်းဝႆႉ” ၸဵမ်ၸိူဝ်းၼႆႉ။
ၵူၺ်း ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈလၢတ်ႈဝႃႈ ဢမ်ႇလႆႈႁပ်ႉႁူႉဝႃႈၶွမ်ႇပၼီႇၶဝ်ၵူတ်ႇၸႅတ်ႈထတ်းတူၺ်းၸိူင်ႉၼၼ်သင် ဢမ်ႇၼၼ်ၽွၼ်းၵၢၼ်ၵူတ်ႇၸႅတ်ႈထတ်းတူၺ်းၶဝ်ၼၼ်ႉၵေႃႈ ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၵူၼ်းမိူင်းဢမ်ႇလႆႈႁပ်ႉ ႁူႉ သင်ၸွမ်း။
ၶေႃႈမၢႆတွင်းႁူင်းၵဵပ်းၶွၼ်ႇထႆး ၼႄလွင်ႈႁႄႈလိူင်းၸိုၼ်းဢၼ်တေႃႉၶဝ်ႈမိူင်းထႆး ၼမ်လိူဝ်ႁႄႈလိူင်း မႅင်းၵၼိတ်ႉသ် ႁႄႈမိူင်းမၢၼ်ႈလႅၼ်လိၼ်တီႈမႄႈသၢႆ ၼႂ်းၶၢဝ်းတၢင်းသွင်ပီပူၼ်ႉမႃး
ၶေႃႈမုၼ်းႁူင်းၵဵပ်းၶွၼ်ႇမႄႈသၢႆ ပိုတ်ႇၼႄဝႃႈ ႁႄႈလိူင်းၸိုၼ်း (ထၢင်ၶုတ်းႁႄႈမိူင်းၵူဝ်း) တႄႇတေႃႉ ၶဝ်ႈ မိူင်းထႆးမိူဝ်ႈၼႂ်းလိူၼ်ၵျုၼ်ႇ ပီ 2023 သေ တင်ႈတႄႇ ၼၼ်ႉမႃးတႄႇတေႃႉၶဝ်ႈမိူင်းထႆးၶႂ်ႈဝႃႈၵူႈလိူၼ်၊ ႁဵတ်းႁႂ်ႈပုင်ႈၶိုၼ်ႈသုင်ႁႅင်းမီးႁိမ်း 4,000 တၢၼ်ႇ ၼႂ်းလိူၼ်ၾႄႇၾေႃႇဝႃႇရီႇ 2026။
မိူဝ်ႈႁႄႈၸိုၼ်းတႄႇတေႃႉၶဝ်ႈၼႂ်းလိူၼ်ၵျုၼ်ႇ 2023 ၼၼ်ႉ ႁႄႈလိူင်းမႅင်းၵၼိတ်ႉသ် တီႈမိူင်မိူင်းၵူဝ်း လႆႈ ၵိုတ်းယင်ႉၵၢၼ်တေႃႉၶဝ်ႈတၢင်းမႄႈသၢႆတင်ႈတႄႇလိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ ပီ 2022။ ႁႄႈမႅင်းၵၼိတ်ႉသ် တႄႇ တေႃႉၶဝ်ႈမိူင်းထႆးၶိုၼ်းၼႂ်းၵႄႈလိူၼ်ဢွၵ်ႉထူဝ်ႇပိူဝ်ႇ 2023 လႄႈလိူၼ် သႅပ်ႉထႅမ်ႇပိူဝ်ႇ 2024၊ ၵူၺ်း ၵႃႈ ၵိုတ်းပႅတ်ႈၼႂ်းၵႄႈလိူၼ် ဢွၵ်ႉထူဝ်ႇပိူဝ်ႇ 2024 လႄႈလိူၼ်မေႇ 2026 ဢွၼ်တၢင်း ၼႃႈတေ ၶိုၼ်း တႄႇတေႃႉၶဝ်ႈ ထႅင်ႈ။ မိူဝ်ႈလဵဝ် ၶွမ်ႇပၼီႇလူင်သွင်ဢၼ် ဢၼ်တိုၵ်ႉၶိုင်ဢဝ် ႁႄႈမႅင်း ၵၼိတ်ႉသ် တီႈ မိူင်းၵူဝ်းၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၶွမ်ႇပၼီႇ ၸၢႆးလၢဝ်ႁိူင်းလႄႈ ၶွမ်ႇပၼီႇ ၼူၺ်ႇဢူးယၼင်ႉ သွင်ဢၼ်ၼႆႉယဝ်ႉ။
